ÇƏKİNİ NECƏ DÜZGÜN NORMALLAŞDIRMAQ LAZIMDIR

 Siz yəqin bilirsiniz ki, artıq çəki- piylənmə bir çox orqan və sistemlərə, hər şeydən əvvəl insanın ürək- damar sisteminə neqativ təsir göstərir. Halbuki çəkinin normallaşması və ya hətta aşağı enməsi əhval-ruhiyəni nəinki yaxşılaşdırır, həmçinin bir cox ciddi xəstəlklərin inkişaf riskini azaldır. Çəkini aşağı salmağın bəzi müddüalarını nəzərdən keçirək.                                

Yadda saxlayın: hər bir artıq kiloqram arterial təzyiqi 1-2 mm. c. s. artırır.  

Artiq çəkini aşağı salmaq üçün həkim sizə birinci növbədə xəmir, şirin, yağlı qidaların məhdudlaşdırıldığı dieta təyin edəcəkdir. Minimal kulinar emaldan keçmiş balıq və dəniz məhsullarına, tərəvəz və meyvələrə,üstünlük vermək lazımdır. Çox vaxt çəki aşağı endikdə AT normallaşır. Beləki, piylənmə ürək xəstəlikləri inkişafının müstəqil risk fktorudur, çəkinin aşağı düşməsi nəinki sizin təzyiqinizi aşağı salacaqdir, həm də digər xəstəliklərin inkişaf riskinin qarşısını alacaqdır. Daha bir vacib məsələ: bir çox insanlar qidada duzu lazım olduğundan çox istifadə edirlər. Duzun istifadəsinin azaldılması da AT-in enməsinə kömək edə bilər. Bunun üçün az duzlu dieta təyin olunur ki, buraya da duzlu qidadan imtina etmək, qida hazirlamaq üçün istifadə olunan duzun sutkalıq miqdarını 5 qrama qədər(təpəciksiz 1 çay qaşığı duz) azaltmaq məsləhət görülür. Öz yeməyinizin dadını yaxşılaşdırmaq üçün müxtəlif ədviyyatlardan, otlardan istifadə edə bilərsiniz.

 Sizə məsləhət görülən dietaya ciddi əməl edin və həkiminiz və ya dietoloqunuzla məsləhətləşməmiş kəskin dəyişikliklər etməyiniz. Çoxlu təqdiqatlar nəticəsində təyin olunmuşdur ki, 5 kq artıq çəkinin itirilməsi sistolik AT-in 5,4 mm. c. s., diostalik təzyiqin isə 2,4 mm. c. s. düşməsinə səbəb olur. 

 İstənilən arıqlama proqramında birinci növbədə qidanın ən yüksək kalorili komponentinin- yağların azaldılması  nəzərdə tutulur. Yağların məhdudlaşdırılmasının hal-hazırda hansı adi qaydalarına əməl etmək olar? Onlar bunlardır : - çalışmaq lazımdır ki,  tərkibində yağ az olan ərzaqlar,  ətin  yavan növlərindən alasan.  Tərkibində yüksək miqdarda yağ olan əraq məhsullarından -  sala, mayonez, marqarin, ət və balıqların yağlı növləri, yağlılığı  40%-dan yuxarı olan pendirlər, kərə yağı, konservlər istifadə olunmamalıdır;  

 -Qidanı minimal miqdarda bitki yağında qizardın və ya tamamilə yağsız hazırlayın, imkan olarsa tefal və ya hörmə qablarda hazırlayın;

 - Ümumiyyətlə qızardılmış qidadan az istifadə edin, pörtlədilmiş və suda bişmiş qidaya üstünlük verin;

 -Quş ətindən dərini və görünən yaği təmizləyin;

 -İstədiyiniz qədər təzə meyvə və tərəvəz yeyin;

Lakin salatlara yağ, mayonez, salat sousları əlavə etməyin; yadda caxlayın ki, bitki yağları daha faydalı olmasına baxmayaraq, heyvani yağla kaloriliyi eynidir;

-Kərə yağı və şəkər əlavə olunmuş qənnadı məhsulları olan kremləri, biskivitləri, şokaladları, xəmir məhsullarını məhdudlaşdırmaq lazımdır;

-Ərzaq alarkən onun tərkibindəki yağlara və kaloriliyinə fikir vermək lazımdlr; mütləq etiketdəki müvafiq rəqəmləri yoxlamaq lazımdır;

-Yadda saxlayın ki, bir çox ərzaqların tərkibində sizin görmədiyiniz və ”gizli yağlar “ adlanan yaglar vardır(məsələn pendirlər, kolbasalar və kolbasa məhsulları, qənnadı məmulatları, dondurmalar); hətta ”yağsız“ hesab olunan pörtlədilmiş kolbasa və cociclərdə belə çoxlu yağ vardır.

Beləliklə çoxlu kalorisi və yağı olan ərzaqlar “zərərli “ sayılır. Çalışın onları öz rasionunuzdan çıxarasınız və bacardıqca az yeyəsiniz.      

Çəkini aşağı salmaq üçün 3 “qızıl qaydaya“ əməl edin:          

Birinci qayda(əsas) : tərkibində çoxlu yağ və asan həzm olunan karbohidrarlar olan yüksək kalorili (“zərərli”) ərzaqlardan imtina etməli.    

İkinci qayda: çəkini artırmayan aşağı kalorili (“ faydalı“) ərzaqların istifadəsini artırmaq lazımdır. Bura birinci növbədə bütün göyərtilər və tərəvəzlər aiddir(kartof və paxlalardan başqa).               

Üçüncü qayda- “yararlı”- orta kalorili ərzaqların istifadəsini  yarıbayarı azaltmaq—bunlar yağı az, zülalı çox olan ərzaqlar- o cümlədən yağsız ət, balıq, süd məhsulları; nişasta ilə zəngin ərzaqlar(tədricən həzm olunan karbohidratlar)—kartof, paxlalar, çörək- bulka məmulatları (ən yaxşısı kəpəkli undan hazırlanmış), kaşalardır; bura həmçinin yağsız ətdən, balıqdan, toyuqdan bişmiş suplar, vegeterian supları aiddir.

Tərəvəz və meyvələrin,  yağsız quşların və ətlərin,yarmaların, süd məhsullarının üstünlük təşkil etdiyi qidalar bütün dünyada ən sağlam hesab olunur.

 Faydalı məsləhətlər 

Bitki və heyvani yağların kaloriliyi eynidir və çəki üçün hər ikisi eyni qaydada zərərlidir, birincinin isə damarlara ziyanı azdır; Siz az miqdarda yağ yeyirsiniz, yaxşı olar ki, bitki yağından istifadə edəsiniz.   

Həzm olunmayan və tədricən həzm olunan karbohidratlar tez həzm olunanlardan daha üstündür. Hər qida qəbulunu yağ əlavə olunmamış tərəvəz salatından bashlayin.                               

Heyvani zülal olan  qida məhsulunun  müəyyən hissəsini bitki mənşəli zülallarla əvəz edin(onların tərkibində həm də sellüloza vardır).                                                                    

Qoy sizin deviziniz belə olsun:”meyvə və tərəvəz əsas yemək, ət isə qarnir olsun”.

Bir stəkan su və ya şəkərsiz çay yeməyə 30 dəq qalmış qəbul etdikdə içtaha azalır.

P. Ş. Özündə mötədil hipokalorili dietanı, fiziki aktivliyi və qidalanma vərdişlərinin dəyişdirilməsini birləşdirən arıqlama proqramı, həkimin təyin etdiyi medikamentoz müalicə ilə birgə ola bilər. 

http://diabet.az

İSTƏK VƏ MƏQSƏD—BU MİN CÜR İMKAN DEMƏKDİR

ÜST-nın elmi tərifinə görə sağlamlıq sadəcə xəstəliyin olmaması yox-bu “insanın fiziki, psixi, sosial rifahının məcmusudur”. Sağlamliğın saxlanılmasında kim məsuliyyət daşıyır: dövlət və cəmiyyət, tibb işçiləri və ya insan özü?

Şübhəsiz ki, hər bir insanın sağlamlığının səviyyəsi yüksək dərəcədə onun özünbdən, irsi və bizi əhatə edən təbii faktorlardan və az dərəcdə səhyyə sistemindən asılıdır. Lakin içtimai planda ölkəninin əhalisinin hər bir fərdinin sağlamlığının səviyyəsinə görə eyni dərəcədə həm dövlət, həm tibb işçiləri, həm də konkret olaraq hər birimiz məsuliyyət daşıyırıq. Yalnız bir çox müəssisə və sistemlərin, insanların özlərinin səylərini birləşdirməklə belə bir qlobal məsələni həll etmək olar. Bunun üçün yalnız istək və məqsəd lazimdır, belə ki,  istək-1000 cür imkan, istəməmə isə-1000 cür problem deməkdir.                                                             

ATEROSKLEROZ- bu hər bir insan , xüsusilə də diabetli xəstələr üçün “gec partlayan minadır “ ki, bu da ürək və damarlar üçün ən xoşa gəlməyən nəticələrə gətirib çıxara bilər.                                                                                                                                Məsələn, ürəyin işemik xəstəliyi (ÜİX) nədən başlanır? Elə görünə bilər ki, o heç nədən başladı, çünki insan heç bir şey hiss etmir, heç bir diskamfort hissiyyatı olmur, onun təngənəfəsliyi, ürək ritminin pozğunluğu, yüksək arterial təzyiqi yoxdur, o öz sağlamlığı haqda narahatçılıq keçirmir.  Bununla belə mümkündür ki, ateroskleroz, öz dağıdıcı işini artıq başlamışdır. Artıq aterosklerotik yığıntılar damarlarin mənfəzini tədricən daraldır, Siz isə guya hələ tam sağlamsınız. Ürək nahiyəsindəki kimi ağrilar, bir qayda olaraq, koronar damarlardan birinin mənfəzi yaridan çox daraldıqda əmələ gəlir. Xəstəliyin xainliyi də elə bundan ibarətdir. Lakin bu ağır xəstəliyin qarşısını almaq olar.  Bunun üçün lazımdır ki, ürəyin sağlamliğinın 3 əsəs göstəricisini nəzarət altında saxlayasan : xolestenin səviyyəsi, arterial təzyiq ( AT) və EKQ göstəriciləri.  

1.   Xolesterin.  Əgər siz terapevtin və ya ya kordioloqun qəbuluna gəlmisinizsə mütləq qanda xolesterinin analizini elətdirin.  Özünə hörmət edən hər bir insan bu göstəricini bilməlidir. Ən yaxşısı budur ki, onu ildə 2-dəfə yoxlatdırasan. Lakin sizin yaşınız otuzdan yuxarı və çəkiniz normadan artıqdırsa və sizin zərərli adətləriniz vardır ( məsələn siqaret çəkirsiniz) , az hərəkətli həyat tərzi keçirdirsiniz, onda yaxşı olar ki, xolesterinə daha tez-tez nəzarət edəsiniz.   

Ümumi xolesterinin miqdarı normadan( 5,2mmol/l və ya 200 mq % )  artıq olmalı deyildir.  Mütləq bu göstəricini yadınizda saxlayın və yazın ki, öz nəticələrinizlə müqaisə edə biləsiniz.  Lakin bu azdır. Əgər sizdə ÜİX əlamətləri varsa, bu göstərici sizdə nəyinki norma, normadanda aşağı olmalıdır.

2.   AT- in müntəzəm ölçülməsi. Buna yalnız təəcüblənmək olar ki, əhəmiyyətli hipertoniyası olan insanlar öz təzyiqərini hər gün yox, epizodik olaraq ölçürlər.  Onun qalxdığını aşkar etdikdə,  aşağı salmaq üçün 1-2 tablet qəbul edir. Və bu qaydada əhvalının növbəti pisləşməsinə qədər davam edir-bəxti gətirsə yenədə təzyiq aşağı salınır,  yox əgər gətirməsə- deməli ya infarkt və ya  insult olacaqdır. Hipertoniya xəstəliyi olan xəstələrin müalicəsi daim, sistematik olmalıdır. Başqa cür mənasızdır. Əlbəttə, hər bir insanın evində mütləq tonametr olmalıdır- bu gün bu mədəniyyətin bir göstəricisidir ( öz sağlamlığına insanin munasibəti kimi).

 3.   Elektrokardioqrammanın göstəriciləri (EKQ) vaxtında simptomsuz ÜİX-nin aşkar olunmasına kömək edər. Buna görə də həkimlər onu belə tez-tez təyin edirlər. Bəzən EKQ-nı fiziki yük verməklə təyin edirlər, çünki adi EKQ diaqnozu yalnız əhəmiyyətli dəyişikliklər olduqda təsdiq edə bilir. Fiziki yüklə ölçüldükdə isə ilkin normadan kənara çıxmaları aşkar etmək mümkündür.

                                   Arterial təzyiqi necə ölçməli

Əgər sizin görməniz və eşitməniz normaldırsa, onda AT ölçmək üçün adi, “klassik” pribor alın (adətən həkimlərin poliklinikada istifadə etdiyindən). O qola keçirilən manjetdən, hava vurandan, dairəvi şkalalı monometrdən və fonendoskopdan ibarətdir. Çox da baha olmayan bu  tipli priborlar bütün apteklərdə satılır. Lakin bu tonometrləri ildə 1-2 dəfə yenidən qaydaya salmaq lazımdır. Satışda çoxlu bahalı təzyiq ölçənlər də vardır. Lakin onlarin heç də hamısı yüksək keyfiyyətli deyildir.Bir çox xarici təzyiq ölçənlərdə manometr, havavuran knopka və ya dekompressiyanın sürətini nizamlamaq  üçün olan halqa bir blokda olur. Bu, xüsusi ilə də öz təzyiqini ölçənlər üçün çox əlverişlidir.  Lakin nəzərə almalısınız ki, əgər öz təzyiqinizi gündə 3-4 dəfə ölçürsünüzsə,2-3 aydan sonra manjetka üçün olan bənd  çevrilə və sürüşməyə başlaya bilər.  Daha bahalı priborlarda bəndli manjetkalar bir ilə qədər işləyə bilər, lakin tez və ya gec bu problem meydana çıxacaqdır. Ona görədə bir birinə yapışan manjetkalar daha uzun ömürlüdür. Həmçinin satışda tam avtomatlaşdırmış təzyiq ölçənlər vardır. Xəstələr üçün bu priborlar çox rahatdır, lakin bahadırlar. Barmağ üçün priborları alanda unutmayın ki, iri arteriaların olduğu bazudan nə qədər uzaq olsa, siqnallar bir o qədər zəif alınacaq və göstəricilərdə dəqiqliyi azalacaqdır.

 AT-in ölçülməsi. Bunu adi mexaniki tonametrin nümünəsində göstərək. Yadda saxlayın ki, təzyiqi ölçməmişdən əvvəl 15-20 dəqiqə sakit şəraitdə olmalı, oturmalı və ya uzanmalısan.

1.Qolunuzdan paltarı çıxardın, dirsəkdən maksimal sürətdən düz saxlayın və dirsəyin altına nə isə bir şey qoyun (  paltarın qolunu yaxşı olar ki, qatlamayasınız, çünki qat venalarınızı sıxa bilər və təzyiq dəyişə bilər).

2. Qola manjetkanı elə taxın ki, onun aşağı kənarı dirsək büküyündən 2-3 sm yuxarı olsun ( manjet çox sıx taxılmamalıdır, buna əmin olmaq üçün barmağınızı manjetin altına salsanız kifayətdir).

3.Dirsək çökəyində arteria üzərində pulsu təyin edin( yadda saxlayın ki, puls manjetkaya hava dolmamışdan qabaq təyin olunur.)

4.Hava vuranı sıxaraq manjetkaya havanı tədricən arteriada pulsassiya itənə qədər doldurun; bundan sonra azacıqda hava vurun (2-3 dəfə).

5.Fenandeskopu dirsək çökəyində pulsu təyin etdiyiniz yerdə yerləşdirin ( bu zaman puls eşidilməyəcəkdir-bu normaldır).

6.Bir az vinti buraraq, manjetkadan havanı buraxmağa başlayın.  Şkalanın oxu tədricən  aşağı enməyə başlayacaqdır.

Nəbz dalğasının təin olunduğu göstərici   yuxarı, və ya sistalik təzyiqi bildirir; nəbz dalğasının tamamilə itdiyi göstərici isə aşağı,  ya diostalik təzyiqi göstərir. AT-i dəqiq təyin etmək üçün, kiçik fasilələrlə ardıçıl olaraq 3 dəfə olçmə məsləhət görülür.

http://diabet.az

Hər gün süd

 Dərinin qocalmasının qarşısını almağın  profilaktikası, gündəlik qırışlara qarşı maska və kremlərdən istifadə etməkdən əlavə, qida rasionuna südün əlavə edilməsidir.Südün tərkibində olan vitamin D dərinin qocalmasına qarşı elə effektiv təsir göstərir ki, onu qida rasionuna daxil etdikdə qocalmanin genetik əlamətləri aradan götürülür. Bu barədə məlumat “Klinik qida jurnalında” verilmişdir. Bunu amerika tədqiqatçıları dərc etdirmiş, və gərginliyə, iltihaba cavabdeh olan genetik leykosit markerinin (LTL) aşağı düşməsi ilə D vitamininin yüksək səviyyəsi arasında əlaqəni qeyd etmişlər. Bu göstərici qocalığın biologiyasının əsas determinantı olub, orqanizmin xərcəngdən, autoimmun xəstəliklərdən, birinci tip diabetdən,revmatik artritdən müdafiəsinə şərait yardır.

 Lakin ən əsası onun qocalıq prosesini ləngitməsidir.

 Buna həmçinin süddə olan kalsi də səbəb olur. Odur ki , kim uzun illər sağlam və gənc qalmaq istəyirsə, mütləq hər gün bu qiymətli qida məhsulundan istifadə etməlidir. 

http://diabet.az

Aclıq günləri haqda

     Tədqiqatçılar təsdiq edirlər ki, əgər sutka ərzində aclıq etsən ürək-damar xəstəliklərimdən ölüm riski 40%  azalır. Bu ideyanı tədqiqatçılara ayda bir dəfə pəhriz edib, aclıq edən mormon dini cərəyanının nümayəndələri vermişdir. 1970-ci ildə amerka təbibləri belə bir hal sşkar atdilər ki, bu dini cərəyanin nümayəndələri digərlərinə nisbətən ürək- damar xəstəliklərindən dəfələrlə az əziyyət çəkirlər. Lakin bu faktdan istifadə etməyi indi anlamışlar.

  Bu yaxınlarda dini baxışlarına görə yox, gözlədikləri dieta çərçivəsində aclıq edən şəxslərin göstəriciləri tədqiq olunmuş, Amerika Kardioloqlar Assosiassiyasının qurultayında təqdim olunmuşdur.  Bunun üçün onlar 1994- 2002 və 2004-2006 ci illərin tibbi müayinəsinin (angioqrafiya) nəticələrindən istifadə etmişlər.Ürək-damar xəstəliklərinin miqdarını “ aclıq edənlərlə“ etməyənlərin arasında müqayisə edərək alimlər belə bir nəticəyə gəliblər: bir günlük aclıq etmək ürək xəstəlikləri riskini 39% azldir. Bununla belə, belə bir vacib faktora fakir vermək lazımdır ki, siqaret çəkmə az da olsa aclıq etmənin faydasına təsir etmir-siqaret çəkənlərə də o məsləhətdir.

   Lakin tədqiqatların müəllifləri belə bir xəbərdarlıq edirlər ki,bu  tövsiyyələr diabetli xəstələrə aid deyildir. Acliq etmək istədikdə onlar mütləq öz müalicə həkimləri ilə məsləhətləşməlidirlər.

http://diabet.az

NİKOTİN, YOXSA SİZ GÜCLÜSİNİZ

 Siqaret çəkmə- bu yalnız həyat tərzi və ya zərərli adət yox,

 narkotik asılılığın bir formasıdır.

Ancaq siqaret çəkmənin təhlükəli olması faktını dərk etmək mənasızdır. Artıq indi heç kim “ Səhiyyə nazirliyi xəbərdarlıq edir.....“ kimi çağırışlara əhəmiyyət vermir. Bu gün bu təhlükəni düzgün qiymətləndirməyə ehtiyac vardır. Statistikaya görə siqaret çəkmə bəşəriyyət üçün bədbəxt hadisələrdən və fəlakətlərdən daha ciddi bəladır.            

Siqaret tüstüsünün ağ ciyərlərə daxil olmasından  7 saniyə sonra o artıq baş beyinə keçir. 1-2 siqaret çəkmədən sonra oun işinə stimullaşdırıcı təsir göstərə bilər, lakin sonra əks effekt-əqli və fiziki aktivliyin azalması başlayır. 1-2 qutudakı nikotinin dozası ölümcül dozadır, lakin siqaret çəkəni həmin dozanın orqanizmə daxilinin dərhal yox, tədricən daxil olması xilas edir. Güman edək ki, orta hesabla 45 yaşlı siqaret çəkən gün ərzində 200 qullab edir ki, bu da ayda 6000, və əgər o 15 yaşından siqaret çəkirsə bütün həyatı boyu 2 milyon qullab vurmuş olacaqdır. Hər gün 30-u xüsusilə zəhərli olan 4000 kimyəvi birləşmədən ibarət xıltı udum etmək! Demək olarki, siqaret çəkən qullab edərkən kimya zavodunun borusuna qoşulur. 

 ÜST-nin məlumatına görə yer kürrəsində bütün ölümlərin 35- 40 %-i bilavasitə siqaret çəkmə ilə əlaqədardır. Ən neqativ hallardan  biri də odur ki, son illərdə uşaq və yeniyetmələrin bu çox pis zərərli vərdişə qoşulmasıdir. Siqaret çəkənlər arasında daha çox müşahidə olunur:               

 -ölüm—1,7dəfə    

 -ağciyər xərçənginin inkişaf riski—100 dəfə 

 -ürək- damar xəstəliklərindən ölmə riski—58 % çox.                                           

Şəkərli diabetli xəstələrdə siqaret çəkmə həm şəkərli diabetin, həmdə tütün çəkmənin neqativ nəticələrini dəfələrlə ağirlaşdırır.

Mark Tvenin məşhur “siqareti atmaq çox asandır- mən özüm 100 dəfə tullamışam” zarafatı hamıya məlumdur. Əslində isə siqaret çəkən hər kəs bilir ki, siqaretsiz uzun müddət keçinmək necə çətindir.  Bu onunla əlaqədardır ki, uzun müddəıt siqaret çəkdikdə narkotik asılılıq əmələ gəlir və siqaret vasitəsi ilə nikotin qəbul etmədikdə tərgitmə sindromu-abstinensiya yaranır.

Ən başlıcası -daxili motivassiyanın, öz sağlamlığına şəxsi marağın və siqareti tərgitməyə yetkin həvəsin olmasıdır. Belə olduqda nikotin əvəzedici terapiya məsləhət görülə bilər. Bu məqsəd üçün nikotin tərkibli inqalyatorlar, plastırlar, saqqızlar işlənib hazırlanmışdşr.Və yadda saxlayın: siqareti tullamaq heç vaxt gec deyildir. Bu yöndə işə elə bu gündən başlayın və abstinensiyaya baxmayaraq nikotinə göstrin ki, kim daha güclüdür.

 Bilin ki, siqaretdən imtinadan sonra:

 -8 saatdan sonra qanda oksigenin miqdarı normal rəqəmlərə kimi yüksəlir;

 -3-9 aydan sonra tənəffüs funksiyası 10% yaxşılaşır;                                      

 -5 ildən sonra miokard infarktı riski siqaret çəkənlərə nisbətən 2 dəfə azalır;

 -10 ildən sonra ağ ciyər xərçəngi riski ciqaret çəkənlərə nisbətən 2 dəfə azalır.

http://diabet.az

İNSAN QƏBUL ETDİYİ QİDADAN YARANIR

və ya ürək-damar xəstəliklərində necə səmərəli qidalanmaq lazımdır.  Keçmişlərdən qalma belə bir məsəl var:”Xəstəliyin atası məlum olmasa da, anası həmişə qidalanma olur”. Başqa sözlə insan qəbul etdiyi qidadan yaranır. Ona görə də biz xəstəliyin qarşısını almaq, olan xəstəliyin gedişinə təsir etməyi bacarmaq  üçün nə yediyimiz haqda, qida rasionunu pozitiv dəyişdirmək haqqinda fikirləşməliyik.

Məlumdur ki, bədənin artıq çəkisi  karbohidrat, yağ, su-mineral mübadiləsinin pozulması xas olan xəstəliklərin risk faktorlarından biridir. Artıq kiloqramlar və 2-ci tip diabet çox vaxt yanaşı gedirlər. Artıq kiloqramlar, damarlarda çox təhlükəli olan aterosklerozun inkişafına gətirib çıxaran pozğunluqlara səbəb olur. Beləliklə Sizin birinci məqsədiniz bədən çəkisinin normallaşması və stabilləşməsi omalıdır. YAŞ ARTDIQCA, ÇƏKİNİN GUYA MÜTLƏQ ARTMASI FİKRİ DÜZGÜN DEYİLDİR. Bu yalnız bir çoxlarına  “sərf edən” yaxşı bir mifdir.Çəkinin artmasına gətirib çıxaran bütün faktorları nəzərə alsaq, onda Siz həm 40, həm 50, həm də 60 yaşında gənclikdəki çəkinizi saxlaya bilərsiniz- və deməli daha yüksək sağlamlıq dərəcəsinə nail olarsınız. Bədən çəkisinə, xolesterinin və şəkərin səviyyəsinə nəzarət etməklə, bu sizin nail olmağa çalışdığınız başlıca  məqsəd olmalıdır.  Məlumdur ki, bədən çəkisinin 10 kg azaldılması sistolik AT-i (yuxarı) 10mm.c.s., diastalik AT-i (aşaği) 20mm.c.s aşağı salır; qanda xolesterinin və şəkərli diabetli xəstələrdə qlükozanın səviyyəsini əhəmiyyətli endirir; oynaqlara və fəqərə sütununa təzyiqin azalması nəticəsində ağrılar azalır və hərəkət yaxşılaşır. Buna nail olmaq ücün nə etmək lazımdır? Birinci növbədə sutkaliq rasionda yağların və sadə karbohidratların (şəkər, mürəbələr, konfetlər, pirojnalar) hesabına kalorilik azaldılmalıdır. Kolbasa məmulatları və sosisləri bişmiş ətlə əvəz etməli (kolbasalarda yağların miqdarı 25-45% təşkil edir); dəniz balıqlarına, toyuğun və hind quşunun ağ ətinə üstünlük verməli; donuz, ördək, qaz ətindən tamamilə imtina etməli və ya onların istifadəsini minimuma catdırmalı. Əgər toyuq ətindən yemək hazırlayırsınızsa onu yaxşı olar ki, sulu bişirəsiniz və ya qabaqcadan dərisini soyaraq(cünki dəri altında çoxlu miqdarda yağ olur) duxovkada hazırlayasınız. Qıdanın qızartma kimi hazırlanma üsulundan imtina etmək lazımdır (ən yaxşısı teflon tavalarda 1 cay qaşığı bitki yağında və ya suda qapağını örtməklə pörtlədəsiniz.) Bu üsullar işlədilən yağların miqdarını əhəmiyyətli dərəcədə azaldır. Bizim qidamızın tərkibindəki yağın miqdarını azaltmaq üçün biz daha nə edə bilərik? Pendirlərə fikir verin – onlar bir qayda olaraq 45 – 60% yağlılıq dərəcəsinə malikdir. Əgər siz pendiri xoşlayırsınızsa, onda yağsız növlərdən istifadə edin (30% qədər).Sümüklü bulyonlardan imtina edin (onlar sadəcə olaraq zərərlidirlər), yaxşı olar ki, tərəvəz bulyonlarından istifadə edəsiniz.

 Çörəyin, makaronun, yarmaların yağlılığı 1%-dən artıq olmur. Lakin batonların yağlılığı artıq 4-6%, yağlı çörəklərin və bulkaların ki 12%-ə qədər, bişinti və digər şəkərli xəmir məmulatlarının kı 25%-dən artıq olur.Kartof çipslərinin yağlılığı cox yüksək – 30%, araxis və günəbaxan tumlarınınki da o qədər olur. Kəsmiyin yağlılığı 0,25%-15%, mayonezinki isə 40% -70% arasında tərədüd edir.  Fərqə fikir verin: 3,5% yağlılıqlı 1 stəkan süd ( 200 ml) 131 kkal  və 7 qram yağa malikdir, 1 stəkan yağsizlaşdırılmış süd isə ( 0,5%) 74 kkal və 1 qr yağa malikdir. Karameldə, zefirdə, pastildə praktik olaraq yağ yoxdur, şokalad və sokaladlı konfetlərdə isə yağlılıq demək olar ki, 50%-ə qədərdir.

Hansı bitki yağını seçməli-buda çox mühüm məsələdir.Evdar qadınlar çox vaxt adət etdiklərinə görə günəbaxan yağından istifadə edirlər ki, buda mahiyyətçə düzgün deyildir

Zeytun və ya raps yağına üstunlük vermək lazımdır-onların tərkibində çoxlu miqdarda doymamış yağ turşuları vardır ki, buda damarlara faydalı təsir güstərir, yağın parçalanma prosesini aktivləsdirir. Lakin nəzərə alın ki, bitki yağı kərə yağından kalorilidir. Ona görədə artıq çəki problemi varsa, bitki yağının  sutkalıq miqdarı 1 desert qaşığıdır ( bu 15 qr bərabərdir). Nə üçün balıq ətdən üstündür? Balıq yağında ( xüsusi ilə dəniz balıqları: skumbriya, sardina, paltus,  siyənək, sardina) doymamış yağ turşuları- omeqa-3 və omeqa-6 vardır ki , bunlarda qanda xolesterin mübadiləsinə səmərəli təsir göstərir. Buna görə də Sizin masanızda balıq həftədə 3-4 dəfə, ət isə 1-2 dəfə olsa  rasionunuz daha mükəmməl sayılar. Daha doğrusu siz yaşlaşdıqça tədricən balıq və digər dəniz məhsullarindan, kefir və qatıq məhsullarından ( yağlılıq 1,5%-dən çox olmamaq şərti ilə)  istifadə etməlisiniz, ət isə sizin masanizda nadir delikateslərdən olmalıdır. 

Yumurtaya gəldikdə isə, dietoloqların fikirləri müxtəlif olur. Lakin dəqiq demək olar ki, həftədə 1-2 yumurta mütləq istifadə olunmalıdır- onun tərkibində orqanizmə lazım olan qiymətli amin turşuları vardır. Süd məhsulları bir mənalı olaraq  özlərinin zülal tərkibi, 35 yaşdan sonra qadınlara xüsusi ilə lazım olan çoxlu miqdarda kalsinin olması, vitamin və mikroelementlərlə zənginliyi ilə çox faydalıdır. Lakin (!) yağlılığı 1,5% artıq olmayan kefir- qatıq məhsularına, yağsız pendirə, kəsmiyə üstünlük verilməlidir. Karbohidratlara gəldikdə isə Sizin rasionunuzda sellülozalı, tədricən sorulan karbohidratlara üstünlük verilməlidir: yarmalar, çovdar çörəyi, bərk buğda növündən hazırlanmış makaronlar, və mütləq tərəvəz və meyvələr. Hər səhər kaşalar və çovdar və ya kəpəkli undan hazırlanmış çörək yeyin-bu sizin orqanizmanız üçün qiymətli enerji mənbəyidir. Çətin ki, əgər siz buna çoxlu yağ qatmırsınızsa bundan kokələsiniz. Alkaqollu içgilərdən imtinana etməyi xüsusi qeyd etmək lazımdır, çünki onlar iştahanı güclü artırır və özləridə yüksək enerjili ərzaqdır. Belə ki, 100 qr spirtin enerji tutumu 700 kkal-yə bərabərdir ki, bu da 100 qr kərə yağının energetik dəyərinə bərabərdir.Aşkar artıq çəkisi olan müasir işguzar kişilərin qidalanmasını analiz edərkən, görmək olar ki, adətən onlar hər gün 200 ml alkaqollu içgi qəbul edir və onların qida rasionunun ümumi energetik dəyəri 4000-5000 kkal təşkil edir. Bununla bərabər, bir qayda olaraq onlar oturaq həyat tərzi keçirir, yalnız maşınla hərəkət edirlər. Belə həyat tərzi stereotipini dəyişmək çox çətin olur,lakin məhz bu, tezliklə baş verən fəlakətə gətirib   çıxarır.                                                                                                                                                                                                                                     

Ürək-damar xəstəlikləri olan xəstələrə həmçinin duzu  azaltmaq məsləhət görülür. Qidalanma rejiminin , daha doğrusu qidalanmanın sayınin və vaxtının çox böyük əhəmiyyəti vardır. Maraqlıdır ki, gün ərzində 4-5 dəfə qida qəbul edənlərdə bədən çəkisinin artıqlığı, 2-3 dəfə qidalananlara nisbətən 2 dəfə az rast gəlinir. Bu diabetli xəstələrə üçün xüsusi ilə vacibdir. Gün ərzində 3 əsas qida qəbulu (səhər yeməyi, nahar, şam) və 2 əlavə  “qəlyanaltı“ səmərəli hesab olunur. Sübut olunmuşdur ki, piylənmənin olmaması üçün, enerji tutumu yüksək olan qida qəbulu sutkanin ən maksimal fiziki aktivlik dövrünə düşməlidir.  Kok adamlara həftədə bir dəfə (yüksək dərəcəli piylənmədə-həftədə 2 dəfə) yüngül yemək günləri keçirmək məsləhət görülür: belə günlər maddələr mübadiləsini tonuslayır və onların energetik dəyəri 300-800 kkal təşkil edir. Yüngül yemək günləri variantları çoxlu miqdarda hazırlanmışdır, lakin onlardan süd(1,5 l yağsız südü 5 dəfəyə qəbul etmək lazımdır) və düyü-kampot(duzsuz bişirilmiş 50 qr düyü, quru meyvələrdən hazırlanmış 1 litr kampot) günlərini xüsusi qeyd etmək lazımdır. Aşağıdakı yüngül yemək günlərini də göstərmək olar; birinci-dəniz kələmi ilə viniqret. Kartofu,yerkokünü,çuğunduru bişirmək, sonra kubik şəklində doğramaq,üstünə təmizlənmiş, yuyulmuş yaşıl soğan əlavə etmək, turşuya qoyulmuş 1 banka kələmlə qatışdırmaq, yaşıl noxud və yarım xörək qaşığı zeytun yağı əlavə etmək lazımdır. Bu vineqret duzsuz hazırlanır. Ikinci qara gavalıdan yüngül yemək günü- 500qram qara gavalı götürülür və 3 stəkan suda bişirilir. Meyvə və həlimdən ibarət rasion 5 dəfəyə qəbul olunur. Səhər yeməyndə, naharda və şamda əlavə olaraq 1 stəkan çay və ya kampot verilir. Qara gavalı ürək əzələsinə lazım ola kali ilə zəngindir, artıq mayeni xaric edir, bağırsaqların yaxşı işləməsinə komək edir.                                                                     

P.S. ƏGƏR SİZDƏ PİYLƏNMƏ VƏ 2-Cİ TİP ŞƏKƏRLİ DİABET VARSA YÜNGÜL YEMƏK GÜNLƏRİ KEÇİRİLMƏMƏLİDİR.  

Deyilənlərə yekun vuraraq daha bir kəlam gostərmək olar:”Sağlamlıq olarkən onun kimi ucuz heç nə olmur, lakin o itirildikdən sonra heç nə onun kimi dəyərli ola bilmir “.           

http://diabet.az

Fiziki hərəkət-həyat deməkdir

Bizim bədənimizdə 600 müxtəlif əzələ vardır və əzələ liflərini təşkil edən ən əsas hissə isə zülaldır. Əzələ kütləsi yalnız yıgılma və boşalma  zamanı saxlanıla və arta bilər, sakit vəziyyətdə isə əzələlər atrofiyalaşır.  İnsan yaşlaşdıqca əzələ və piy toxmasının nisbəti potoloji olaraq, hətta qamətli insanlarda belə piy toxumasının artmasına yönəlir.  Herontoloqlar əzələ kutləsinin itirilməsini qocalıq əlaməti hesab edirlər, lakin hal-hazırda gənclərin 30%-ə qədərinin əzələ kütləsinin çatışmamazlığı faktdır. Əzələlər təbiyətin unikal  təzahürüdür: onlara ehtiyac olmadıqda onlar dərhal atrofiyalaşır. Lakin ən maraqlısı odur ki, onlar fiziki yük və qida alan kimi bərpa olmaq qabiliyyətinə malikdirlər.

  Fiziki hərəkətlər nə üçün xeyirlidir?

 -Depresiyadan çox gözəl müalicə vaistəsidirlər: intensif fiziki fəaliyyət zamanı orqanizimdə endorfin və ya    «xoşbəxtlik hormonu» yaranır;

 -Streslərə davamlığı artırır: fiziki fəaliyət zamanı stress harmonu olan adrenalinin səviyyəsi aşağı düşür;

 -«Pis» xolesternin,  triqliseridlərin səviyyəsi enir, “yaxşı “ xolesterinin miqdarı artır ki, buda aterosklerozdan müdafiyədir; 

 -Arterial təzyiqi normalaşdırır, və nəticədə insultların və ürək tutmaları riskini azaldır;

 -Kalori sərfi, iştahanın normallaşması və mübadilə proseslərinin sürətlənməsi hesabına bədən çəksinin aşağı düşməsinə kömək edir.

 -Sümük və oynaqların davamlılığını artırır- osteoparozun profilaktika və mülicəsi;

 -Orqanizmin adaptasion imkanlarını,insanın iradəsini inkişaf etdirir.

 Lakin fiziki aktivliyin bütün ustunlüklərinə baxmayaraq, bir çox insanlar oturaq həyat tərzi keçirir və nəqliyyatı piyada gəzməkdən, televizoru trenajordan, virtual həyatı real hərəkətdən üstün tuturlar. Hipodinomiya ( latınca “ hipo” – az, “ dinamo” – hərəkət deməkdir) bir çox xəstəliklərin idarə olunan risk faktoruna aid olub həyatın müddətini çoxlu illər qisaldır.  20-ci əsrin axırında aparıcı ekspertlər yaşlı insanlar üçün yeni təlimat hazırladılar ki, burada da ənənəvi “hərəkət – fiziki formada olmaqdır” modelini daha geniş “ fiziki aktivlik- sağlamlıqdır”  modeli ilə əvəz etdilər. Onlar bu məqsədi məsləhət görürlər-hər bir yaşlı adam gün ərzində 30 dıqiqə mötədil fiziki fəaliyyətlə məşğul olmalıdır. Ekspertlərin  məsləhətlərində belə bir vacib məqam yenidir ki- bu 30 dəqiqəlik mötədil fiziki aktivliyi gün ərzində bir neçə dəfəyə yığmaq olar.

  Üç əsas komponent.

Əgər vaxt, imkan, həvəs daha intensiv fiziki fəaliyyətlə məşğul olmağa inkan verirsə onda mütəxəssislər öz şəxsi məşq proqramınıza üç kateqoriya məşqləri daxil etməyi məsləhət görürlər: aerob (dözümlülük məşqləri), gərilmə (çeviklik) və güc hərəkətləri. Əgər yalnız bir komponentlə məşğul olunarsa, digər hissələrin orqanizmdə möhkəmliyi aşağı düşəcəkdir. Məsələn, əgər güc hərəkətləri olunmazsa 60-70 yaşda gövdənin və ciyin nahiyəsinin əzələlərinin gücü kəskin azalacaqdır. Öz fiziki gücünü və çevikliyini saxlayan insanlar gündəlik işlərini daha yaxşı yerinə yetirmək qabilliyətinə malik olur, onların bellərində demək olar ki ağrı olmur, onlar qocaliqda da öz fiziki formalarını itirmirlər.

  Fiziki hərəkətlərə başlayarkən, bir necə ümumi qaydaları bilmək lazımdır:

 -əldən düşənə kimi məşq etmək olmaz (yeni başlayanlar üçün);

-məşq proqramı xoşa gələn olmalı, həvəslə yerinə yetirilməlidir; hec vaxt məcburən məşq etməyin;

 -səhər yeməyindən 2 saat, nahardan isə 4 saat kecməmiş məşq etməyinə dəyməz;

-yuxudan qabaq intensiv məşq etməməli, məşqlər yuxudan 2 saat qabaq olmalıdır;

 -məşqdən yalnız 30-40 dəqiqə sonra yemək və içmək olar (az miqdarda su maye itkisinin yerini doldurmaq ücün məşq vaxtı olar).

 Şəkərli diabetdə fiziki fəaliyyət kompleks müalicə tədbirlərinə daxildir. O qanda şəkərin səviyyəsinin enməsinə (hərəkətlərdən qabaq və sonra özünə nəzarət mütləqdir), xolesterində daxil olmaqla lipidlərin qanda aşağı düşməsinə kömək edir, qan təzyiqini azaldır, qan dövranını və ürəyin ışini yaxşılaşdırır.

Əgər siz fiziki hərəkətlər ilə məşğul olmaq qərarına gəlmisinizsə mütləq müalicə həkiminizlə məsləhətləşməlisiniz. Məsələ bundadır ki, fiziki fəaliyyətin miqdarı diabetdə bir neçə faktordan: xəstənin yaşından, diabetin müddətindən, gedişindən, ağırlığından asılıdır. Fiziki fəaliyyətin miqdarı əhəmiyyətli dərəcədə ürək- damar sisteminin vəziyyəti ilə müəyyən edilir, belə ki, yaş artdıqca bu sistemin, xüsusilə də diabetli xəstələrdə funksiyasının pozulma riski artır.  Fiziki fəaliyyətinin uzunluğu və tezliyi ümumiyyətlə insanın yaxşı təlim görməsindən də asılıdır; məşqləri həftədə 3 dəfə olmaqla 10-15 dəqiqədən başlamalı və onu tədricən həftədə 4-6 dəfə olmaqla müddətini 30 dəqiqəyə çatdırtmaq lazımdır. Ahıl və qoca insanlar üçün fiziki fəaliyyətinin ən yaxşısı həftədə 3 dəfə 15-30 dəqiqəlik piyada gəzinti, həmçinin elə hərəkətlər kompleksidir ki, bu zaman nəbz dəqiqədə 100-110 təşkil etməlidir.1-ci tip şəkərli diabet xəstələrində, yaşlarının cavan olmaları ilə əlaqədar fiziki fəaliyyət öz həcminə və intensivliyinə görə yaşlı pasientlərdəkindən çox olmalıdır. Bu müalicənin vacib tərkib hissəsi olub, şəkərli diabetin gecikmiş ağırlaşmalarının qarşısını almağa və ya ləngitməyə imkan verir.

 Məqsəd və Variantlar, oların Həlli

 Ən yaxşı nəticələrə müntəzəm, sistematik məşqlərdən və  fiziki gərginliyin tədricən, mötədil artımında nail olmaq olar. ÜST ekspertlərinin axırıncı tədqiqatlara əsəslanan məşqlər planı (fiziki hərəkətlər pramidası) məsləhət görülür:

 Piramidanin əsası- ürək və damarların məşqi üçün gündəlik təmrinlərdir(gündə 30 dəqiqəyə yaxın); cəkini normada saxlamaq və aşagı salmaq üçün gün ərzində 1 saat piyada gəzmək tələb oluna bilər(bu da həftədə 2800 kkal sərfinə bərabərdir).

Piramidanin orta hssəsi- gündəlik dartılmalardır(rastyajka); xəstəlik riskini azaltmır, lakin travmalardan qaçmağa və formada qalmağa kömək edir; hər bir əzələni 10-30 saniyə dartın, gərginləşdirin, bütün kompleks hərəkətlər 5- 10 dəq. vaxt tələb edir.

 Piramidanın zirvəsi- güc hərəkətləridir;  hər bir əzələ qruppasi üçün  müəyyən hərəkəti  8-12 dəfə etməklə məşq kompleksi vardir ki, bunu da həftədə 2 dəfə etməklə əzələ sistemi və sümüklər möhkəmlənir, maddələr mübadiləsi yaxşılaşır.

 Yenidən sizə  xatirladırıq ki, öz fiziki aktivlik planınızı müalicə həkiminizlə müzakirə edəsiniz.  Tibbi tədqiqatlar göstərir ki, həftədə 3 dəfə 30-40 dəqiqəlik fiziki fəaliyyət 4 aydan sonra hipertoniklərdə təzyiqin normallaşmasına kömək edir.  Eyni vaxtda həddindən çox fiziki gərqinlik və məşqlər hipertoniya törədə bilər. Xüsusiilə də güc və əzələnin inkişaf məşqlərindən sui istifadə nəticəsində yarana bilər. Məşqlər üçün təmiz havalı məkan seçmək lazımdır. Bu avtomaqistraldan uzaq meşə-park zonaları, stadion olsa daha yaxşıdır. Əgər siz soyuqlamısınızsa, hərarətiniz azda olsa qalxıbsa, xroniki xəstəliyiniz kəskinləşibsə fiziki məşqləri dərhal dayandırın. Beləliklə düzgün seçilmiş fiziki fəaliyyət sağlamlaşdırırcı və müalicəvi təsirə malikdir, o adekvat, müntəzəm, dozalaşmiş və individual seçilmiş olmalıdır. 

http://diabet.az

Abdominal piylənmə

Yaşlı əhalinin boyük əksəriyyəti abdominal piylənməyə məruz qalmişdir  və kardiovaskulyar xəstəliklərin inkişafının risk qrupuna daxildirlər.   Saglamlığa əsas təhlükə bu zaman visseral piyin ( yəni qarin piylənməsinin) artmasıdır ki, bununlada insulin rezistentliyin inkişafını, dislipidemiyani, metabolik sindromu, ikinci tip diabeti və aterosklerozu əlaqələndirirlər.

Piylənmə həmçinin  tez-tez miokard infarktina və qulaqcıqların səyirməsinə səbəb olur.  Visseral piyin azaldılması metabolik xəstəliklərin inkişaf riskinin və kardiovaskulyar xəstəliklərin azalmasına bir açardır.  Visseral piy faliyətsiz deyildir.  Triqliseritlərdən ibarət olan yax turşularının portal və qan dövranı sisteminə keçməsi əhəmiyyətli ola bilər ki, buda insulin rezistentliyin inkişafına gətirib çıxarır. Sərbəst yağ turşularının keçməsi isə qara ciyərin aterogen lipoproteidler yaratmasını stimulaşdırır. Bundan başqa  piy toxumasının siqnal moleykulları( adipokinlər) endotelial disfunksiyanı ağırlaşdırır. Adipokinin  səvviyəsi visseral piyin artamasına uyğun olaraq  çoxalır. Abdominal piylənmənin obyektiv və ən həssas gostəricisi  belin dairəsinin ölçüsüdür. Beynəlxalq diabet federassiyasının rəyinə əsasən belin dairəsinin kişilərdə 94 sm-dən, qadınlarda isə 80 sm-dən yuxarı olması yüksək sıxlıqlı lipoproteidlərin aşağı səviyyəsi, triqliseridlərin və qlükozanın yüksək səviyyəsi ilə birlikdə ürək-damr xəstəliklərinin yüksək inkişaf  riskinə zəmin verir. Hal-hazırda piylənmənin qeyri medikamentoz müalicə metodları geniş istifadə olunur-bura həyat terzinin dəyişilməsi, yağsız və aşağı kalorili dieta, intensiv fiziki fəaliyyət aiddir. Lakin onlar uzun müddət effekti saxlamaq üçün müvəffəqiyyətli olmur və farmakoloji preparatlardan da istifadə etmək lazım gəlir. Endokannabinoid sistsm (EKS) adlanan sistemin spesifik reseptorlarının blokatorlarına böyük ümüdlər bəslənir.Bu hormon və neyrorequlyatorların hazırlanmasına təsir edən  neyrorequlyator sistem olub,  iştaha və doyma hissi arasındakı balansa cavabdehdir. EKS energetik homeostaza-- sərf edilmiş, saxlanılmış və işlədiləcək yağların miqdarnin requlyassiyası vasitəsi ilə nəzarət edir. Bu proses özündə iştahaya və lipid mübadiləsinə hipotalamik nəzarəti birləşdirir. Onun pozğunluğu zamanı piylənmə inkişaf edir.Endokannabinoidlər qida qəbulu zamanı mədə-bağıisaq traktı tərəfindən hasil olunan və EKS reseptorlarına təsir edən maddələrdir. Əgər qida dadlıdırsa,yüksək kalorili və yağlarla səngindirsə onda hipotalamusda EKS hiperaktivassiyası yaranır,o da iştahanın artmasına və lipogenezin güclənməsinə gətirib çıxarir, doyma hissi və enerji sərfi müvafiq olaraq azalır.

Yağlı qida endokannabinoidlərin biosintezi üçün doymamış yağ turşularının istifadəsini artıtır ki, bu da həmçinin EKS hiperaktivliyinə gətirib çıxarır. EKS reseptorları 1990 da (birinci tip-CB1) və 1993 də (ikinci tip- CB2) kəşf edilmişdir. Reseptorların yüksək konsentrassiyası baş beyinin qabığında, beyincikdə, hipokampda, qabıqaltı nüvələrdə, hipotalamusda və mədə- bağırsaq traktında qeyd olunmuşdur. Bu yaxınlarda CB1, CB2 reseptorlarinin selektiv biokatorları aşkar edilmişdir ki, bu da EKS-ə terapevtik təsir etməyə yeni məqsəd kimi qoyulmuşdur.Daha çox öyrənilmiş və klinik tədqiqatların 3-cü fazasını keçmiş CB1 reseptorunun blokatoru SR141716A(rimonabant)- dır. Tədqiqatlardan alınan məlumat göstərir ki, bu prerparat(hipokalorili dieata ilə birlikdə) çəkini əhəmiyyətli dərəcədə aşağı salır və ikinci tip diabetli xəstələrin vəziyyıtini yaxşılaşdırır. Bundan başqa o plazmada adiponektinlərin səviyyəsini çəki azalmasından asılı olmayaraq əhəmiyyətli dərəcədə qaldırır, nikotin asılılığına müsbət təsir göstərir. Endokannabinoid sistemin reseptorlarının blokatorlarının tətbiqi abdominal piylənməyənin müalicəsində  çox ümüd verici metoddur. Yeni sinif molekulların yağların və qlükozanın metabolizminə, iştaha və doyma hissinə təsiri, yağların toplanması və sərfi vasitəsinin harmoniyalaşması yolu ilə energetik homeostazın bərpası pilənmə ilə mübarizənin nəticələrini əhəmiyyətli dərəcdə yaxşılaşdıracaqdır. Çəkinin, ən vacibi isə visseral piyin əhəmiyyətli dərəcədə azalması nəticəsində kardiometabolik xəstəliklərlə xəstələnmənin və ölümün azalması gözlənilir.

http://diabet.az

Ağızdan iy gəlmə haqqında bəzi faktlar

Siz işdə və ya iclasda oturmusunuz, və birdən sizin diqqətinizi nə isə cəlb edir. Bu sizin yaninızda oturmuş işçilərdən biridir və siz başa düşürsünüz ki, o nahar vaxtı soğan yemişdir. Və siz hətta sezmirsiniz ki, 1 saat bundan qabaq yeyilmiş bir tikə coğan  iclasdakı işçiləri stullarını uzaqlaşdırmağa məcbur edir. 

 Ağızdan gələn pis qoxu , siz fikirləşdiyinizdən daha çox yayılmış haldır. Doktor Harold Katsın sözlərinə görə yer kürəsi əhalisinin  üçdən biri ağızdan gələn pis qoxudan əziyyət çəkir, bir çoxları isə hətta bundan xəbərsizdirlər.

O deyir: “ona görə də siz öz nəfəsinizi hiss etməyə bilərsiniz” və əlavə edir ki,beyin iyə alışır ki, bu prosesdə akmassiya adlanır.   Kaliforniyadan olan nəfəs klinikasinin banisi  Kats təstiq edir ki,  sizin ağzinizdan iyin gəlməsinə yediyiniz qidanin bilavastə təsiri vardir.  Amerika Dantistlər Assosassiyasına gorə nə qədər ki, qida orqanizimdən xaric olmayıb, iy o vaxta qədər qalacaqdır.

Belə ki, siz bir tikə sarimsaqlı  qida qəbul etdiyiniz vaxtdan  sarimsağin tərkibində ki komponentlər   qana keçir, sonra ağ ciyərlərə çatir və sonra xaric olur-bütün bu vaxt ərzində siz iy verəcəksiniz.     Aydın məsələdir ki,  soğan , sarımsaq kimi qidalar nəfəsə bilavastə təsir edə bilir, belə ki, onların tərkibində sulfitli birləşmələr vardır- məhz onlar xoşa gəlməyən iyin səbəbidir.Lakin Katsın mülahizəsinə görə daha az məlum olan  iy məmbələri var ki , onlara gorə də sizin nəfəsiniz hamini otağı tərk etməyə məcbur edə bilər.     

 Ağızda bakterialar.

Pis iyin mədədən gəlməsi haqqında olan informasiya bir mifdir. Praktik olaraq həmişə iyin əmələ gəlməsinin səbəbi dilin altinda, qırtlaqda, badamciqlarda yaşayan  bakterialardır.  Bəzi ərzaqlar pis iyin dolayı səbəbi ola bilər,  çünki onlar sulfit hazirlayan anayerob bakteriyalar üçün yanacaq olub, pis iyin mənbəyi olurlar. Süd, pendir, yoqurt kimi ərzaqlar da pis qoxunun səbəbi ola bilərlər.  Onların tərkibində zulallar var ki, bu mənfur bakterialar onlardan yanacaq kimi istifadə edirlər,  və onların həyat faliyətindən pis qoxu əmələ gəlir.

Nəfəsin təravəti üçun sizin nə içdiyiniz də vacibdir.

Kofe-bu turşu birləşmələri olan mayedir, bakterialar isə turşulu mühütdə özlərini çox yaxsi hiss edirlər, çünki orda onlar cox tez artırlar. Tərkibində şəkər olan konfetlər, saqqızlar da problemlidir, çünki bakteriyalar şəkərlə qidalanırlar. Kats böyüklər üçün içkiləri məsləhət görmür, çünki alkaqol ağız boşluğunu qurudur ki, bu da bakteriyaların artmasına imkan yaradır.

Qəbul etdikləri qidada kaloriyə nəzarət edənlər də ehtiyatlı olmalıdırlar. Kats deyir ki, “siz dieta saxlayarkən ağız suyu və onunla birlikdə təbii müdafiə də azalır”. Orqanizm yığılmış piyi istifadə edib parçalayarkən, bu da xoşagəlməz iyin yaranmasına səbəb ola bilər.

Əgər siz yüksək zülallı dieta gözləyirsnizsə, bu zaman bakteriyalar zülalları amin turşularına cevirir ki, nəticədə də xoşagəlməyən iy əmələ gəlir.

Su xoşagəlməz iyi yuyub aparır.

Kats iddia edir ki, xoşagəlməz iydən ən yaxşi vasitə gündə 7-8 stəkan su içməkdir. Çay da komək edir. Ağız suyu nəfəsin təravətini saxlamaq üçün təbii vasitədir. “Ağız suyunun tərkibində oksigen vardır ki, o da anayerob bakteriyaların təbii düşmənidir”. Katsin təbirinə görə “ağız suyu nə qədər çox olarsa nəfəs də bir o qədər təravətli olar”. Tərkibində çoxlu su olan qidalar- xiyarlar,kərəviz, üzüm, yerkokü, yunan qabağı da kömək edir. Qarpız və çiyələk kimi şirəli qidalar da ağız suyunun hazırlanmasını stimullaşdırdığı üçün bakteriyalardan qorunmağa komək edir. Əgər siz soğan, sarımsaq və digər ”ətirli” yeməklərdən imtina edə bilmirsiizsə, onda ağzınızı oksigenlə zəngin xüsusi məhlulla yaxalayın və dişlərinizi təmizləyin.

Katsin sözünə görə ağız yaxalamaq üçün olan məhlulların tərkibindəki oksigenli birləşmələr sulfid birləşmələri ilə birləşir və qoxusuz birləşmələr yaradır. Tərkibində spirt olan ağız yaxalamaq üçün məhlullar arzu edilən nəticəni vermir, çünki ağızı qurudur.

Səhər yeməyi əhəmiyyət daşıyır.

Kats səhər yeməyi etməyi hər gün məsləhət görür. O deyir ki, səhər yeməyini etməyən insanlar xoşa gəlməyən iy qazana bilər, çünki səhər qida qəbulu dərhal ağız suyunun yaranmasını stimullaşdırır. “Siz yatarkən ağız suyu hazırlanmır və buna görə də sanki ağızda sulfid hazirlayan fabrik işləyir ki, bu da 7-8 saat fəaliyyət göstərir-buna görə də bakteriyalarla mübrizə aparmalı olan nə ağız suy, nə də oksigen yoxdur”.

Dişlərin tımizlənməsi ən yaxşı iə vasitısidir. Qida qalıqları dişlərin arasinda,dildə, damaq ətrafnda yığılr.Sonra o çürüməyə başlayır və xoşa gəlməyən iy yayır. Yeməyə görə siz daim pis qoxu yaymayacaqsınız. Kats deyirki,”ağız suyu yaranan kimi bir çoxlarında təravətli nəfəs bərpa olunur”.

http://diabet.az