Müasir dövrdə sağlamlıq üçün ən böyük problem artıq çəki və piylənmədir. Piylənmə və artıq çəki diabetə, ateroskleroza, hipertoniyaya, oynaqlarda fəsadlara, nevrozlara, immunitetin zəifləməsinə və bir çox digər xəstəliklərə səbəb olur və ya yaranmasına şərait yaradır. 

diabet.az

diabet.az)

Qanda şəkəri nə üçün ölçmək lazımdır? Çünki qanda şəkərin səviyyəsinin yuxarı olması əlamətsiz gedir və biz uzun illər yüksək şəkərlə yaşayar və onu hiss etməyə bilərik.

diabet.az)

 

Qanda şəkəri nə üçün normada saxlamaq lazımdır? Yüksə şəkər hansı fəsadları verə bilər və qan damarlarına necə təsir edir? Bu və digər suallara cavabı burada ala bilərsiniz?

diabet.az

Qidalanma şəkərli diabetin kompensasiyasında əsas şərtdir və qanda şəkəri normada saxlamağın ən vacib, birinci yerdə duran amili düzgün qidalanmadır.

diabet.az)

 

Beş faktor vardır ki, saglam və uzun ömür üçün onları daim normada saxlamaq lazımdir. Bunlar qanda şəkər, xolesterin, arterial təzyiq, çəki və bel dövrəsinin ölçüsüdür. 

diabet.az)

Ürək-damar xəstəliklərinin qarşısının alınması və müalicəsi

Hipertoniya və dislipidemiya mütləq müalicə olunmalı və nəzarətdə saxlanılmalıdır. Hər bir

insan ildə bir dəfədən az olmayaraq lipid profilini və qan təzyiqini yoxlatmalıdır. Belə bir

nəzarət tezliyi yalnız bu göstəricilər normal səviyyədədirsə kifayət edər, yəni əgər:

•ümumi xolesterinin səviyyəsi 5.2 mmol / l aşağı

(sonuncu məlumatlara görə 4.8 mmol /l aşağı!)

•yuxarı (sistolik) qan təzyiqi səviyyəsi 140 mm. c. s. aşağı

•aşağı (diastolik) qan təzyiqi səviyyəsi 85 mm. c. s. aşağı

Əgər bu göstəricilərin səviyyəsi normadan yuxarıdırsa, onda daha tez-tez nəzarət və əlbəttə ki, müalicə tələb olunur. Bir qayda olaraq, həm hipertoniya, həm də dislipidemiyanı müalicə etmək üçün dərman təyin olunur. Lakin bu xəstəliklərə təsir edən ən güclü bir vasitə də pəhrizdir. Bu pozulmalar güclü olmadıqda pəhriz yeganə müalicə metodu kimi istifadə edilə bilər (pəhriz haqqında fəsilə bax) və müvafiq dərmanlar istifadə edildikdə isə müalicənin əsas fonu olmalıdır.

Bir daha təkrar etmək vacibdir ki, qan təzyiqi və xolesterin səviyyələrinə artıq çəkinin azaldılması çox əhəmiyyətli müsbət təsir göstərir.

Əgər qan təzyiqinin öhdəsindən gəlmək mümkün olmadıqda həkim dərman yazırsa, bundan qorxmaq lazım deyildir. Hipertoniyanın müalicəsi üçün hal-hazırda müasir dərmanlar çoxdur və onların mənfi təsiri minimaldır, bir qayda olaraq uzun müddət (illərlə) qəbul edilə bilər. Hər bir xəstəyə qan təzyiqini normallaşdırmaq üçün effektiv müalicə tapmaq olar, başqa sözlə AT-in normallaşmasına nail olmaq olar. Dərmanın və ya çox vaxt tam əsaslı olaraq bir neçə dərman vasitələrinin kombinasiyasının fərdi seçilməsi prosesi müəyyən zaman çəkə bilər. Bu proses mütləq nəzarət tələb edir: qan təzyiqinin həm həkim, həm də xəstələr tərəfindən dəfələrlə təkrar ölçülməsi, bəzən hər hansı bir laborator müayinə, elektrokardioqramma (EKQ), və s. lazımdır.

Hipertoniyanın müalicəsi prosesində xəstənin özünün iştirakı və başa düşməsi vacibdir. Bəzən xəstələr çox böyük səhv edərək təzyiq normallaşan zaman "kurs müalicəsinin" qurtardığını zənn edərək dərman qəbulunu kəsir, və ya dərmanı ara-sıra, özlərini pis hiss etdikdə qəbul edirlər.

Yeri gəlmişkən, yüksək qan təzyiqi zamanı mütləq baş ağrısı və ya hər hansl bir digər narahatlıq olmalıdır anlayışı səhfdir. Klinik müşahidələr göstərir ki, əksər xəstələr yüksək qan təzyiqi zamanı heç bir əziyyət, narahatçılıq hiss etmirlər. Yəni bu vəziyyətə qanda yüksək şəkər səviyyəsində olduğu kimi adət etmək olar və hər şeyin qaydasında olması kimi aldadıcı hiss yaranır.

Anlamaq lazımdır ki, hipertoniyanın müalicəsi üçün lazım olan dərmanları daimi qəbul etmək lazımdır, yəni AT yalnız yüksək olduqda deyil, həmçinin normallaşdıqda da qalxmaması üçün qəbul edilməlidir!

Bir halda ki, ev şəraitində qan təzyiqinə müstəqil nəzarət bütün xəstələr üçün çox faydalıdır, onda hipertoniyalı bütün xəstələrin evində qan təzyiqini ölçmək üçün cihazın olması və ondan istifadə edə bilməsi çox arzu ediləndir.

http://diabet.az/) 

Arıqlamaq istəyənlər üçün məsləhətlər 

Hər pəhriz dərdə dəva olmur. Sağlamlığa zərər vermədən arıqlamağın yolları...

İzafi çəkili xanımlar pəhriz seçimində görünşlərini yox, özlərini düşünməlidir.

Kökəlmə süni qidalardan və içkilərdən aşırı istifadə nəticəsində orqanizmdə şlakların (üzvi tullantıların) yığılıb qalmasının nəticəsidir. Tədricən bu şlaklar orqanizm ücün zəhərli maddələrə çevrilir. Artıq çəki bir çox xanım üçün gerçək mənada problemə çevrilib. Bir çoxumuz müxtəlif dietlərlə buna nail olmağa çalışırıq. Amma nəzərə almaq lazımdır ki, həkim nəzarəti olmadan, kor-koranə pəhriz saxlamaq sağlamlıq üçün zərərlidir, hətta həyatınız üçün təhlükəlidir. Ölümlə nəticələnən belə pəhriz olaylarına Türkiyə telekanallarında hər gün rast gəlirik. Bəs sağlamlığa zərər vermədən necə arıqlamaq olar? Ümumiyyətlə, yeyərək arıqlamaq olarmı?

Sizə təqdim etdiyimiz bu siyahı dəfələrlə sınaqdan keçirilib və müsbət nəticə verib.

1. Yağlı və şirin qidaları maksimum azaltmaq

2. Qızardılmış yeməklər yeməmək

3. Süni qidalardan və içkilərdən imtina etmək

4. Tez-tez qazsız su içmək

5. Mümkün qədər çiy qida qəbul etmək

6. Çoxlu qatıq və meyvə-tərəvəz yemək

7. Çörək, duz, şəkəri azaltmaq

8. Bol çeçiddə ədviyyatlardan istifadə etmək

9. “Fast-food”dan imtina etmək

10. Hər gün limon, kələm, sarımsaq yemək

11. Ət, yumurta və süd məhsullarından imtina (qatıqdan başqa)

12. Tez-tez ilıq su ilə yuyunmaq

13. Açıq havada gəzmək

14. Heç bir halda əsəbiləşməmək

15. Günəş vannası qəbul etmək (12-17 arası istisna olmaqla)

16. Yalnız taxt çarpayıda və arxası üstə yatmaq

17. Sutkada 7 saatdan artıq yatmamaq

18. Yüngül gimnastika və qaçış

19. Kosmetikadan istifadəni minimuma endirmək

20. Xəstələndikdə ilk növbədə təbii müalicəyə üstünlük vermək

Qeyd edək ki, göstərilən şərtlər dahi yapon alimi, dünya şöhrətli dietoloq Katsudzo Nişinin tərtib etdiyi sağlamlıq sistemi əsasında hazırlanıb. Dünyada məhşur “Natural gigiyena” hərəkatı da bu qaydalara istinad edir. Bu qaydalara əməl etmək insanı təkcə arıqlatmır, həm də sağlam saxlayır. Arıqlamaq üçün zorakı üsullardan istifadə ağır fəsadlara, hətta ölümə gətirib çıxarır. Bu qaydalar isə, yoqa sisteminə aiddir və çox effektlidir.

Lalə Mehralı

Milli.Az 

XOLESTERIN

Xolesterin həyat üçün lazımlı olan mum konsistensiyalı yağvari bir maddədir. Xolesterin beyin, sinirlər, ürək, bağırsaqlar, əzələlər, qaraciyər başda olmaq üzrə bütün bədəndə geniş şəkildə yayılmışdır. Bədən xolesterinu istifadə edərək hormon (kortizon, cinsi hormonlar və digər), D vitamini və yağları həzm edən öd turşularını emal edir. Bu əməliyyatlar üçün qanda çox az miqdarda xolesterin olması kifayətdir. Əgər qanda çox miqdarda xolesterin varsa, bu qan damarlarında yığılar və qan damarlarının sərtləşməsinə, daralmasına (ateroskleroz) gətirib çıxarar.

Aterosklerozda damar divarında yığılan maddə yalnız xolesterin deyil; ağ qan hüceyrələri, qan laxtası, kalsium... kimi maddələr də yığılır. Cəmiyyətdə ateroskleroz üçün damar sərtliyi, damar əhənglənməsi kimi ifadələr də istifadə edilməkdədir.

Damarlar bütün bədəndə geniş şəkildə yayılmışdır və ürək, beyin, böyrək... kimi orqanlara qan daşıyaraq bu orqanların vəzifə yerinə yetirməsini təmin edir. Xolesterin hansı orqanın damarında yığılsa o orqana aid xəstəliklər ortaya çıxar. Məsələn ürəyi qidalandıran arteriyalarda (tac artarlar) xolesterin toplantısı olsa ürək ağrısı, infarkt kimi problemlər meydana gəlır. Böyrək damarlarında xolesterin toplantısı yüksək təzyiq və böyrək çatmamazlığına yol aça bilər. Yaxşı xolesterin-pis xolesterin

Xolesterin, yağvari bir maddədir. Normal şərtlərdə, yağ suyun içində həll olunmur. Xolesterin də su xüsusiyyətlərini daşıyan qanda normal şərtlərdə həll olunmur . Xolesterin, qanda həll olunması və daşınması üçün qaraciyərdə bir zülal ilə birləşir. Bu xolesterin ilə zülal birləşməsinə lipoprotein deyilir. Müxtəlif tipdə lipoproteinler vardır:

1.ASL (aşağı sıxlıqlı lipoprotein): Pis xasiyyətli xolesterindur.

2. YSL (yüksək sıxlıqlı lipoprotein): Yaxşı xasiyyətli xolesterindur.

YSL və ASL xolesterindən başqa digər lipoproteinler də vardır. Yağların maddələr mübadiləsisi pozğunluğu olan xəstələrin etdirdiyi digər bir qan anlizi də da triqliserid səviyyəsidir. Triqliserid də xolesterin kimi qanda həll ölan bir yağdır. Qanda triqliserid səviyyəsi ilə ateroskleroz arasındakı əlaqə xolesterin qədər əhəmiyyətli deyil Yüksək xolesterin nədir?

Qanda xolesterin və ASL- xolesterinin yüksək olması xəstə üçün risk faktorudur. YSL- xolesterinin aşağı olması da bir riskdir. Bu riskə sahib xəstələrdə infarkt, iflic, damar tıxanması, böyrək çatmamazlığı kimi xəstəliklərin ortaya çıxma ehtimalı daha çoxdur. 20 yaşın üzərində qanda xolesterin səviyyəsi

200 mg/dl-dən aşağı istənilən səviyyədir.

200-239 mg/dl arası sərhəddə yüksəkdir

240 mg/dl-dən yuxarı isə çox yüksəkdir.

Qanda ASL-xolesterin səviyyəsi

130 mg/ dl-dən aşağı istənilən səviyyədir.

130-159 mg/dl arası sərhəddə yüksəkdir.

160 mg/dl-dən yuxarı isə çox yüksəkdir.

Qanda YSL-xolesterin səviyyəsi

35 mg/dl-dən az- aşağıdır. Qanda xolesterin 200 mg/dl və ya ASL-xolesterin 130 mg/dl və ya YSL-xolesterin 35 mg/dl-dən aşağı olması isə RİSK ÇOXDUR.

YSL-xolesterin yüksəldikcə risk azalar. Kafi YSL-xolesterin səviyyəsi qadında 55 mg/dl və kişidə 45 mg/dl sayılır, yəni qadınlar bu istiqamətdən daha şanslıdır.

Qanda triqliserid səviyyəsinə görə təsnif etmə

200 mg/dl Normal

200-400 mg/dl Sərhəddə yüksək

400-1000 mg/dl Yüksək

1000 mg/dl Çox yüksə Qanda xolesterinun yüksək olması bir yağların maddələr mübadiləsisi pozğunluğudur. Yağların maddələr mübadiləsisi pozğunluğundan şübhə şübhə olan xəstədə qan alınaraq əvvəlcə xolesterin, ASL-xolesterin, YSL xolesterin və triqliserid səviyyəsi ölçülməlidir. Müalicəyə qərar vermədən əvvəl bu alınan nəticələr ən azı 2 dəfə ölçülməlidir. Müalicə təşkil edilərkən əvvəlcə ASL-xolesterin səviyyələri nəzərə alınmalıdır.

http://diabet.az/)  

Endokrinologiya ixtisası üzrə test suallarının nümunələri

 Arterial Hipertenziya

Arterial hipertenziya əhali arasında geniş yayılmış xəstəliklərdən biri hesab edilir.

Yaş artdıqca bu xəstəliyin yayılması daha da çoxalır. Hərçənd ki, bu xəstəliyə

cavan adamlarda da kifayət qədər tez- tez rast gəlinir.

Arterial hipertenziya 2 formada olur:

1) İdiopatik arterial hipertenziya. Buna eyni zamanda hipertoniya xəstəliyi də

deyirlər. Xəstələrin %98 bu qruba daxildir.

2) Simptomatik arterial hipertenziyalar. Bu mənşəli arterial təzyiqin yüksəlməsi

böyrək xəstəlikləri, böyrək damarlarının patologiyaları, endokrin xəstəliklər,

mərkəzi sinir sisteminin zədələnməsi və xəstəlikləri və s. səbəblərdən əmələ

gəlir.

Arterial hipertenziya dedikdə biz arterial təzyiqin hansı rəqəmlərini nəzərdə

tuturuq?

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı və Arterial Hipertenziyaya görə Beynəlxalq

Təşkilatın təsnifatına görə -arterial təzyiqin >_ 140/90 olması arterial

hipertenziyanın olmasını göstərir.

Arterial hipertenziyanın əhali arasında geniş yayılmasına baxmayaraq, arterial

təzyiqə düzgün nəzarət edilmir. Nəticədə ürək, beyin, göz dibi, böyrəklər və

damarlar tərəfindən ciddi fəsadlar baş verir. Xəstələr uzun müddət arterial

hipertenziyanın olmasına baxmayaraq, onun səviyyəsinə fikir vermirlər, dərman və

dərmansız vasitələrdən ( pəhriz, rejim ) istifadə etmirlər yaxud onlara əməl

etmirlər. Bir qrup xəstələrdə arterial hipertenziyanın müxtəlif əlamətlərinin

olmasına baxmayaraq arterial təzyiqi ölçmürlər, müxtəlif ağrıkəsici preparatların

qəbulu ilə məhdudlaşırlar. Arterial təzyiqin yüksək olmasına baxmayaraq, bir çox

xəstələr düzgün, adekvat dozada hipotenziv terapiya qəbul etmirlər. Müalicə qəbul

edənlərin çox az bir hissəsi düzgün müalicə qəbul edirlər və nəticədə miokardın

infarktı, baş beyin insultu, böyrək çatışmazlığı, görmənin pozulması, zəifləməsi və

s. kimi həyat üçün çox təhlükəli olan ağırlaşmalar baş verir. Buna görə arterial

hipertenziyanı məhz “ gizli qatil” adlandırırlar. Xəstəlik davam edir və arterial

hipertenziya tədricən hədəf üzvlərini zədələyir.

Arterial hipertenziya eyni zamanda bir çox başqa xəstəliklərin, o cümlədən ürəyin

işemik xəstəliyinin, şəkərli diabetin əmələ gəlməsini sürətləndirir. Ədəbiyyat

məlumatlarına görə, arterial hipertenziyası olan xəstələrin 1/3 –də eyni zamanda

şəkərli diabet də müşahidə edilir, miokardın infarktı, ürək çatışmazlığı daha tez-tez

baş verir.

Arterial hipertenziyanın geniş yayılmasını nəzərə alaraq, artıq bir neçə ildir ki,

Avropa dövlətlərində hipertenzioloq ştatı təsis edilmişdir ki, bu ixtisaslı həkimlər

yalnız arterial hipertenziyanın aşkar edilməsi, diaqnostikası və müalicə məsələləri

ilə məşğul olurlar. Ancaq bu xəstəliyin gedişinə ciddi nəzarət etməklə, dərman

müalicəsinə və dərmansız tədbirlərə əməl etməklə xəstəliyin verə biləcək

ağırlaşmalarının qarşısını almaq olar.

Məlumdur ki, arterial hipertenziya formalaşandan sonra bu xəstəlik sağalmır.

Bütün dünyada xəstəliyin müalicəsinin prinsipi ondan ibarətdir ki, arterial təzyiqin

səviyyəsinə düzgün nəzarət olunsun, arterial təzyiq < 140/90 mm c. süt. olsun.

Belə olduqda xəstəliyin ağırlaşmaları da azalır, xəstələr uzun müddət həyat

keyfiyyəti göstəriciləri pozulmadan yaşaya bilirlər.

Hipertaniyalı bütün xəstələr qəti olaraq duzdan uzaq durmalıdır. Unutmayaq ki,

təzyiqin kontroldan çıxmasının ən əsas səbəblərindən biri duzdan istifadə

edilməsidir. Qəti şəkildə süfrənizdə duz tutmayınız, süfrədəykən heç bir yeməyə

duz əlavə etməyiniz. Yemək pişirirkən yeməyə olduqca az duz qatın. Onsuzda

günümüzdəki bir çox qidada normadan xeyli yüksək duz mevcuddur.

Xəstəliyin müalicəsində hal-hazırda müxtəlif təsir mexanizmli antihipertenziv

dərman preparatları müvəffəqiyyətlə istifadə edilir.

Unutmayaq ki, həkiminiz tərəfindən sizə məsləhət görülən təzyiq dərmanları hər

gün və ömürlük istifadə edilməlidir. Dərman istifadəsindən sonra təzyiqiniz normal

seyredəcək. Dərman istifadəsinə baxmayaraq təzyiqiniz yüksək seyr edərsə mütləq

öz həkiminizə baş vurun. Bu halda həkiminiz ilkin olaraq istifadə etdiyiniz

dərmanın dozasını artıracaq. Ehtiyac olarsa əlavə dərman pereparatı yazacaq.

Dərmanınızı bu hala aldanaraq kəsməyiniz. Çünkü 1-3 gün sonra təzyiqiniz təkrar

yüksələcəkdir.

Hər bir təzyiq xəstəsinin etməsi gərəkənlər:

1. Bütün yeyəcəkləri mümkün olduqca duzsuz olmalıdır.

2. Artıq kilolarını verməlidirlər.

3. Təzyiq dərmanlarını vaxtında qəbul etməlidirlər.

4. Şəkər xəstəliyi varsa qanda şəkər səviyyəsi normala gətirilməlidir.

5. Gündə ən az 4-6 km iti addımlarla gəzintiyə çıxmaq lazımdır.

6. Siqret qəti şəkildə buraxılmalı və yanınızda siqret çəkilməsinə belə izin

verməməlisinz. Çünkü bu halda siz də ən azi %25 siqaret çəkmiş kimi

olursunuz.

7. Mümkün olduqca bitkisəl yeməklər və meyvələr daha çox istifadə edilməlidir.

8. Yağlı yeməklərdən uzaq durulmalıdır.

9. Əsas olaraq toyuq və balıq əti istifadə edilməlidir.

“Arterial hipertenziya” işçi qrupunun üzvlərinin məqsədi əhalimizi bu

patologiyanın Azərbaycanda yayılması, səbəbləri, əmələ gəlmə mexanizmləri,

diaqnostikası üsulları və müalicəsinə dair həm ölkəmizdə, eyni zamanda dünyada

olan yeni məlumatlarla tanış etməkdən ibarət olacaqdır. Çalışacayıq ki, əhaliyə bu

sahədə yüksək ixtisaslı yardım və məsləhətlərimizlə kömək edək.

“Arterial hipertenziya” işçi qrupu adından

S. Mehdiyev.

 

Alimlər sübut etmişdir ki,ömr 14 ilə qədər uzadıla bilər

ABŞ alimləri 20.000 kişi və qadının iştirakı ilə iri həcmli tətqiqat aparılmışdır. 10 il ərzində həkimlər

siqaret, alkoqol, idman və meyvə-tərəvəz istifadəsinin iştirakçıların ömrünün uzunluğuna təsirini öyrənmişlər. Aşkar olunmuşdur ki, siqaret çəkmə insan orqanizminə ən çox mənfi təsir göstərir. Siqaret çəkənlərdə vaxtından əvvəl ölmə 77%-dir. Alkoqoldan istifadə isə 60% erkən ölüm riskini artırır. Ən azı həftədə 5 gün hər gün meyvə-tərəvəz yeməkə, insanların 44%-i öz həyat müddətini artırır. Fiziki fəal olan iştirakçıların 24%-inin isə çox yaşama imkanları artmışdır. Nəticələri yekunlaşdıraraq tədqiqatçılar hesablamışdır ki, əgər siqaret, alkoqoldan imtina edilsə və hər gün meyvə və tərəvəz yeyilsə, onda

təxminən 14 il həyat uzadıla bilər.

http://diabet.az/) 

PASSİV SİQARET ÇƏKMƏYİN FƏSADLARI                                             

Passiv siqaret çəkmək ildə 600 min nəfərin ölümünə səbəb olur. Dünya Səhiyyə Təşkilatı bu sahədə apardığı araşdırmasının nəticələrini açıqlayıb. Araşdırmanın nəticələrinə görə, siqaretin mənfi təsirinə məruz qalanların 1/3-i uşaqlardır. Yəni başqalarının siqaret çəkdiyi havanı udmaq hər 100 nəfərdən birinin ölümünə səbəb olur. Tədqiqat 192 ölkədə aparılıb.

Passiv siqaret çəkməyin yol açdığı və ölümə səbəb olduğu əsas xəstəliklər arasında ürək və tənəffüs yolları xəstəlikləri durur. Passiv siqaret çəkmək bəzi hallarda hətta ağciyər xərçənginə də gətirib çıxara bilər. Bu, uşaqlarda pnevmoniya və astma xəstəliklərinə də səbəb ola bilər. Mütəxəssislərin sözlərinə görə, valideynləri siqaret çəkən uşaqların ciyərləri, siqaret tüstüsünə məruz qalmayanlarla nisbətən daha yavaş inkişaf edir.

Nəticələrə görə, 2004-cü ildə dünyada uşaqların 40, kişilərin 33, qadınların isə 35 faizi passiv siqaret çəkməyə məruz qalıb. Bu faktor 379 min insanda ölümcül xəstəliklərin yaranmasına, 165 min nəfərin tənəffüz orqanlarının respirator xəstəlikləri, 37 min nəfərin astma, 21 mindən artıq insanın isə ciyər xərçəngi nəticəsində ölməsinə yol açıb.

Passiv siqaret məkmədən ən çox Avropa və Asiya ölkələri əziyyət çəkir. Amerika və Aralıq dənizinin şərq sahillərində yaşayanlar siqaret tüstüsünə daha az məruz qalırlar (ANSPRESS).